|
TRAMVAY İŞLETMESİ KURMA TEKLİFLERİ |
|
|
1860' lı yıllar, İstanbul' da tramvay sistemi kurarak işletmek isteyen girişimcilerin hükümete yoğun teklifler verdikleri dönemler olarak hatırlanacaktır.
İlk teklif 1863 yılında, İstanbul' un ana arterleri ile banliyölerinde, tramvay hattı kurarak işletmek isteyen Mr. Huchiadson isimli bir kişiden gelmiş, ancak sunulan kontrat taslağı hükümetçe uygun görülmemiştir.
İkinci teklif 1864 yılında İstanbul' da Galata ve Beşiktaş' a tramvay işletmek üzere imtiyaz almak için müraacat eden bir İngiliz' den gelmiş, teklifi değerlendiren hükümet raporu olumlu bulmuş ve her iki taraf arasında bir taslak nizamname hazırlanmıştır. Buna göre anlaşma sağlandığı takdirde kurulacak hatlar şöyledir;
1) Eminönü - Divanyolu - Beyazıd - Aksaray - Yedikule veya Topkapı
2) Eminönü - Ayvansaray - Eyüp
3) Galata - Karaköy - Tophane - Beşiktaş - Ortaköy - Arnavutköy
Çok ince detaylara kadar antlaşma şartlarının hazırlanmasına rağmen ana arterler boyunca fazlasıyla yıkımlar gerektireceği için bu projeye de ilk proje gibi yapım imtiyazı verilmemiştir.
Osmanlı İmparatorluğu sınırları için tramvay tesis kurma ve işletme ile ilgili verilmiş fakat gerçekleştirilememiş ilk imtiyazın, 1868 yılında bir imtiyaz fermanı ile Sultan Abdülaziz Han dönemi Nafia Nezareti Köprüler Meclisi azası Rüstem Bey' e verildiği görülmektedir. Ne varki tramvay inşaası ile ilgili üçüncü başarısız girişim olarak tarihe geçecek olan ve yanlız İstanbul' a değil, bütün memlekete şamil olarak verilen bu imtiyazı Rüstem Bey gerçekleştiremeyecek, ihtimalen 1 sene sonra kurulabilecek olan bir diğer girişime, Dersaadet Tramvay Şirketi' ne devredecektir.
|
|
DERSAADET TRAMVAY ŞİRKETİ KURULUŞU |
 |
Osmanlı İmparatorluğu sınırları içinde, şehir içi kara toplu taşım tesisi ile ilgili olarak gerçekleştirilecek olan ilk geçerli mukavelenin 30 Ağustos 1869 tarihinde devlet şurası adına zamanın Ticaret Nazırı Mehmet Kabuli Paşa tarafından İstanbul' da "Dersaadet Tramvay ve Tesis İnşaası" na dair bir sözleşme ile akdolunduğu ve İstanbul sokaklarında insan, eşya nakli için demiryolu inşaası ile "demiryolu üzerinde hayvan çekerli araba işletilmesi" imtiyazının 40 yıl süre ile "Dersaadet Tramvay Şirketi" ne verildiği görülmektedir.
Dersaadet Tramvay Şirketi herbiri 20 Osmanlı lirası değerindeki 20.000 hisse senedinden oluşmuş, nakden 100.000, yekünen 400.000 Osmanlı liralık bir sermaye ile kurulmuştur. Bu yerli sermayeli anonim şirketinin kurucusu hissedarları arasında Bank-ı Osmani ve Şirket-i Umumiye-i Osmaniye (Societe Generale de L'Empire Ottoman) 1869 İstanbul' unun hatırı sayılır zenginlerinden Hristaki Zağrapos Efendi, 1877 Rus savaşı tazminatının ödenmesinde hükümete yardım için kurulan "Rüsum-ı Sitte" komisyonu üyesi Banker Baspalli, Avusturya - Türk Bankası kurucularından Banker G. Casanova Ralli, İstanbul' a yerleşmiş bir İngiliz vatandaşı olan R. Edwards, Mösyö Kzano, Mösyö Zarifi, şirketin müdürü tüccar Viterbe ve şirketin temsil hakkını elinde tutan Konstantin Karapano Efendi ile birer ikişer hisse ile halk grupları bulunmaktadır.
|
|
İLK ÇALIŞMALAR |
 |
Şirket ilk olarak ucuz nakil vasıtalarına en çok ihtiyacın olduğu iş ve ikamet hacminin en yoğun olduğu bölgelere hat döşemeye karar vermiştir. Yapılan uzun araştırmalar sonucu atlı tramvayın ilk öncelikle işlemesi gereken bölgeler belirlenerek, ilk planda dört hattın açılması uygun görülmüştür.
1) Azapkapısı - Galata - Tophane - Kabataş - Beşiktaş - Ortaköy hattı.
2) Eminönü - Bab-ı Ali - Soğukçeşme - Divanyolu - Beyazıt - Aksaray hattı.
3) Aksaray - Samatya - Yedikule hattı.
4) Aksaray - Topkapı hattı.
Böylece Dersaadet Tramvay Şirketi 1870 senesinin ilk aylarından itibaren İstanbul' da hummalı bir çalışmaya başlamış ve bu 4 hattın güzergahında raylar döşenmeye başlamıştır. İstanbul' da sokak ve caddelerin arnavut kaldırımı ile döşeli olması, daha çalışmaların başladığı ilk anda karşılarına büyük bir sorun çıkartmış, bu tarz döşeli yollar, rayların muntazam bir şekilde döşenmesine imkan vermemiştir. Bu engeli ortadan kaldırmak için hatların döşeneceği tüm diğer güzergahlardaki cadde ve sokaklar baştan başa kazılmış ve demir raylarla birlikte 4 köşe muntazam yontulmuş granit parke taşlarıyla döşenmiştir.
1869 yılının Ağustosunda imzalanan sözleşmenin üzerinden 3 yıl geçmiş, bu sürede yolların yapımı, rayların döşenmesi, ana durakların belirlenmesi, araçların ithali gibi tüm hazırlıklar tamamlanmıştır. Artık geriye sayım başlamış, İstanbul halkının büyük bir merak ve özlemle beklediği atlı tramvaylarına kavuşabilmesi için geriye çok az bir süre kalmıştır. |
|
|
|